Haspengouw: Steden, Dorpen, ...
Ieder stad of dorp in Haspengouw heeft gebouwen waarvan de oorsprong teruggaat tot een ver verleden. De Kelten en de Romeinen wisten al dat het hier goed om leven was en lieten talrijke sporen na. Ook de eerste christelijke missionarissen en later de kloosterordes wisten de weg te vinden naar deze vruchtbare regio. De adel haastte zich van overal hier naartoe om zich te verrijken en te pronken met kastelen die ze konden bouwen dankzij de opbrengsten van de zich toegeëigende vruchtbare gronden, waarop landarbeiders het zware werk deden. We overlopen de Haspengouwse gemeenten in alfabetische volgorde: Alken, Bilzen, Borgloon, Diepenbeek, Gingelom, Heers, Hoeselt, Kortessem, Nieuwerkerken, Riemst, Sint-Truiden, Tongeren en Wellen.
Alken is natuurlijk bekend om zijn brouwerij, waarvan je het “Cristalleke” overal in Limburg kan drinken. In het dorpscentrum staat ook de gotische Sint-Aldegondiskerk. Niet ver daar vandaan ligt recreatiepark De Alk. In de gemeente bleven talrijke vakwerkhoeven overeind, die typisch zijn voor Vochtig Haspengouw. Een brochure met een wandelroute rond dit thema is verkrijgbaar bij de Dienst Toerisme.
De bekendheid van Bilzen schoot omhoog toen er in de zestiger jaren van de vorige eeuw “Jazz Bilzen” georganiseerd werd, een verre voorloper van Rock Werchter. Sindsdien is het Demerstadje zich blijven ontwikkelen op toeristisch vlak. Midden in het stadscentrum staat het fraaie stadhuis in Maaslandse stijl met zijn pui met dubbele trap (ooit waren er 2 burgemeesters). Binnen is er een voor ons taalgebied uniek Taalmuseum. Achter het stadhuis staat de Sint-Mauritiuskerk, een hallenkerk in neogotische stijl. Het stadje profileert zich ook met zijn aangename terrasjes op het Marktplein. Natuurliefhebbers (en lekkerbekken) zullen allicht natuureducatief centrum Het Apostelhuis niet overslaan. Meteen ben je ook in de onmiddellijke nabijheid van de Landcommanderij Alden Biesen, een schitterend kasteel van de Duitse Ridderorde dat omgebouwd werd tot cultuurcentrum van de Vlaamse Gemeenschap. Het ganse jaar door worden er allerhande evenementen georganiseerd, zoals hoogstaande concerten, verrassende vertelavonden, een kersenhappening, een dag volksmuziek (Castle Folk), tentoonstellingen, een Schots weekend, het Sintpaleis, Orgelconcerten, Sage van de Biesenburcht, Opera voor groot en klein.
Borgloon kan bogen op een rijkelijk verleden. Het aangename stadje op een heuvel omvat 12 deelgemeenten die samen zowat tienduizend inwoners tellen. Voor informatie over de Stroopfabriek van Borgloon, die in 2007 de Monumentenstrijd van Canvas won: klikken op "Stroopfabriek" op www.borgloon.be. Ruimte te over voor de natuur dus en daar laten we je ten gronde van genieten met onze wandelroute Borgloon. Vanop de heuveltop regeerden de graven van Loon over het Land van Loon, dat op een bepaald ogenblik ongeveer even groot was als het huidige Limburg. Praktisch elk van de deelgemeenten beschikt over een kasteel en over een kerk die meestal nog verder teruggaat in de tijd. Over het uitmuntende fietsnetwerk kan je de meeste ervan opzoeken. Het kasteel van Rullingen (17de eeuw) is nu een hotel-restaurant, het kasteel van Hoepertingen werd een cultureel centrum, Gors-Opleeuw heeft meerdere niet toegankelijke kastelen, Rijkel heeft een prachtig renaissancekasteel, … Een van de mooiste omgevingen is ongetwijfeld die van de Abdij van Colen, ook Mariënlof genoemd, in de deelgemeente Kerniel: aan de overkant van een heerlijk valleitje ligt de kleine wijngaard Cohlenberg, terwijl aan de voorzijde het fietsroutenetwerk over een dieper gelegen spoorbedding trekt. Op de abdijsite ligt ook het Fruitstreekmuseum met antieke werktuigen.
Diepenbeek ligt op de grens van Haspengouw en de Kempen en vertoont aspecten van beide landschappen. De voornaamste bezienswaardigheid van het dorp is de Sint-Servaaskerk in renaissancestijl. Langs de wegen staan tientallen kapellen. Het dorp heeft ook enkele mooie natuurgebieden zoals de Maten (aansluitend bij Genk) en de Daute Weyers.
Het huidige Gingelom ontstond door de samenvoeging van 11 dorpen, waaronder enkele met mooie namen als Borlo, Kortijs, Jeuk, Mielen-boven-Aalst, Muizen en Vorsen. Door de gemeente stroomt een beekje met een al even mooie naam: Cicindria. De aanwezigheid van Gallo-Romeinen wordt onder meer gestaafd door de Drie Tommen, drie tumuli op de grens tussen Kortijs en Vorsen. De meest omvangrijke tumulus ligt in de deelgemeente Montaken en staat bekend als de Avenassetombe. Een rondrit door de gemeente levert een fraaie selectie aan vierkantshoeven op. Daarnaast is er de landschappelijke rust van uitgestrekte oppervlakken zonder menselijke bebouwing.
De gemeente Heers omvat maar liefst 12 deelgemeenten die samen slechts zeven duizend inwoners tellen. Ook hier duiken deelgemeenten op met mooi klinkende namen: Horpmaal, Mettekoven, Rukkelingen-Loon, … Het meest bekende bouwwerk is het kasteel van Heers, dat zich in een jammerlijke toestand bevindt na jarenlange verwaarlozing door de huidige adellijke eigenaars. Gelukkig heeft de rest van de gemeente nog veel mooie bouwwerken: talloze vierkantshoeven, de indrukwekkende tiendeschuur in Opheers, die ooit toebehoorde aan de abdij van Herkenrode, het mooi gelegen Sint-Stefanuskerkje van Batsheers, de classicistische Drie Morenkerk van Gutschoven, het mooie kasteel en de kerk van Veulen, … Daarnaast zijn er natuurlijk de schitterende landschappen, de uitgestrekte licht hellende akkers, de boomgaarden met heerlijk fruit, de talrijke wandel- en fietsmogelijkheden, …
Net als in diverse andere gemeenten in de regio zijn er ook in Hoeselt ook sporen te vinden van de Romeinse kolonisatie. In de deelgemeente Schalkhoven bevindt zich een bijzonder mooi waterkasteel. Een andere deelgemeente, Sint-Huibrechts-Hern, kan dan weer bogen op een lange geschiedenis van kluizenaars in de Kluis van Vrijhern. De deelgemeente Werm draagt dan weer de sporen van de aanwezigheid van de Heren van Werm.
Kortessem draagt de naam”Poort van Haspengouw” en is die naam beslist niet onwaardig met zijn fruitteelt, zijn mooie kerkdorpjes, zijn gamma kastelen, de talrijke ridders en heiligen die hier ronddwaalden, zijn lokale gastronomie en de hier geboren auteur Pieter Geert Buckinx die aandacht had voor het fraaie landschap. Een van de mooiste hoekjes van de gemeente is ongetwijfeld de omgeving van het Romaanse kerkje van Wintershoven. In Guigoven wil je misschien wel het Rood Kasteel bewonderen, nu een restaurant-taverne. Kijk ook uit naar de oude kapellen, elk met hun eigen verhaal. De Sint-Pieterskerk van Kortessem is eveneens in Romaanse stijl. Een paar honderd meter verder zit je al volop in het fruit. Loop ook eens langs de Onze-Lieve-Hereboom, ooit een ontmoetingsplaats voor de Bokkenrijders. Van de Agapitiskerk in Vliermaal herinnert alleen de toren nog aan de Romaanse oorsprong. In Vliermaalroot herinnert de Rootmolen, een watermolen, aan tijden dat alles minder snel verliep.
Ook Nieuwerkerken biedt volop boomgaarden met heerlijk fruit, maar daarnaast ook uitgestrekte akkers en weilanden. Bovendien zijn er in de gemeente enkele mooie natuurgebieden, waaronder het Provinciaal Domein Nieuwenhoven, en kan je er wandelen door holle wegen. Ook hier weer geen tekort aan kastelen: in de deelgemeente Binderveld ligt een waterkasteel dat ver in de tijd teruggaat, terwijl ook Nieuwerkerken en Wijer er eentje hebben. Het kasteel van Wijer is bovendien bijzonder prachtig gelegen, samen met de kasteelhoeve en de parochiekerk. Elders liggen er dan weer stevige vierkantshoeven, fraaie kapelletjes en niet te vergeten de Elsebroekmolen.
Het aanbod van de gemeente Riemst is bijzonder gevarieerd. In de deelgemeente Genoelselderen ligt niet alleen het befaamde Wijnkasteel maar ook prachtige hoogstamboomgaarden en het Grootbos. Kanne is vooral gekend om haar mergelgrotten, met onder meer een feestzaal in die grotten. Soortgelijke grotten dienen als rijpingsplaats voor het Grottenbier. Rondleidingen in mergelgrotten zijn eveneens mogelijk. In Millen staat de schitterend gelegen Waterburcht centraal. Ze omvat onder meer een Fietscafé, een museum en een Eurregionaal Bezoekerscentrum. Vlak naast de burcht ligt een indrukwekkende vierkantshoeve. Het dorp beschikt overigens over nog meer vierkantshoeven die het bekijken waard zijn. Ook de deelgemeenten Val-Meer, Vlijtingen en Vroenhoven hebben de bezoeker heel wat te bieden op vlak van historische bouwwerken en landschappelijk schoon, maar moeten inzake naambekendheid allicht onderdoen voor Zichen-Zussen-Bolder. Het dorp kwam op tragische wijze in het nieuws door de instorting in een mergelgroeve in 1958, waarbij 18 mensen om het leven kwamen. Vandaag hebben alleen vleermuizen vrije toegang tot het uitgebreide gangenstelsel van de mergelgrotten. Bovengronds kan je stevige vierkantshoeven bewonderen die opgetrokken zijn met de lokale mergelsteen.
De Grote Markt van Sint-Truiden, met zijn talrijke terrasjes en eetgelegenheden is een prima startplaats voor een verkenning van deze stad, die in cijfers uitgedrukt relatief klein lijkt maar die een bijzonder groot en gevarieerd toeristisch aanbod heeft. Van op de Abdijtoren (van een voormalige Benedictijnerabdij) heb je na 193 trappen een letterlijk adembenemend uitzicht over de stad. Bij de abdij horen ook een abstvleugel, een academiezaal en de vroegere bedrijfsgebouwen ervan, waarin nu het Stedelijk Museum is ondergebracht. Binnen wandelafstand vind je in de stadskern ook nog een aantal andere interessante musea: de vroeg gotische Begijnhofkerk, de Festraetsstudio (met een astronomisch uurwerk en de slinger van Foucault), de schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwekerk, het Museum van de Vlaamse Minderbroeders, het Minderbroedersklooster en de bijhorende tuin, … Nog steeds al wandelend kan je ook andere interessante gebouwen bezoeken: het Stadhuis, de Sint-Gangulfuskerk (de oudste kerk van de stad), de Sint-Maartenkerk, de Sint-Pieterskerk (12de eeuw) en het Kapucijnerklooster.
Ook in de deelgemeenten situeren zich een aantal monumenten die beslist de moeite waard zijn: de Basiliek van Kortenbos, de Sint-Genovevakerk van Zepperen, het kasteel “de la Motte” in Groot-Gelmen, een prachtige omgeving om te eten en te drinken, de kapel van Helshoven, een thuis voor kluizenaars, … Op het grondgebied van de stad, meer bepaald in de deelgemeenten, wachten een zestigtal vierkantshoeven die allemaal een ommetje verdienen. Voor natuur in de stad moet je in het Speelhof zijn, met zijn grote lommerrijke bomen, zijn interessante tuin en het terrasje van het fietscafé. Wil je natuur en wijn combineren ga dan eens langs bij “Wijngaerd ’t Velt” Naamsesteenweg 330, Bevingen. Groepsbezoek mogelijk: 0496/95.16.22)
De sterkste troef van Tongeren is natuurlijk haar geschiedenis en wat die allemaal opleverde aan monumenten en bezienswaardigheden. Een gegidste wandeling (gratis downloaden) door Tongeren laat je kennis maken met haar ontwikkeling van Romeins winterkamp over middeleeuwse woonplaats naar hedendaagse stad. Het onderzoek naar het verleden wordt naarstig voortgezet, vooral dan in de bodem onder de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek. De daar aan de gang zijnde archeologische opgravingen kunnen door het publiek bezocht worden. Vlakbij de basiliek zijn de resten van een Romeinse toren te bewonderen. Je mag deze historische omgeving niet verlaten zonder even Ambiorix te groeten. Elders in de stad wachten nog meer monumenten: de middeleeuwse wallen, het Begijnhof en haar mooie kerk, de schilderachtige Lakenmakerstoren, het Munthuis, de Sint-Janskerk, de Moerenpoort,… Buiten de stadsmuren wacht je nog meer: de Romeinse muur, de Romeinse site, het kasteel van Betho, de Pliniusbron, … Een belangrijke trekpleister is het Gallo-Romeins Museum. Het Gallo-Romeins Museum brengt de herinneringen aan het Romeinse tijdperk van Tongeren volledig tot leven. Het is een zeer modern museum dat vele multimediale technieken gebruikt om de geschiedenis levendig voor te stellen. Het werd volledig vernieuwd en heropend in 2009 en behoort nu tot de top van archeologische musea in Europa. Lees meer op www.galloromeinsmuseum.be. Liefhebbers van groen moeten vast en zeker wandelgebied Beukenberg en vooral het Landschapspark De Kevie bezoeken. Op een zondagmorgen rustig door het stadscentrum slenteren is er niet bij in Tongeren, dan gaat immers de wekelijkse Antiek- en Brocantemarkt door, waar zowat 400 standhouders en handelaars hun waren te koop aanbieden. Tussendoor kan je een terrasje doen of genieten van het historische Tongeren.
Het bescheiden Wellen heeft een gevarieerd aanbod aan toeristische mogelijkheden. Lekkerbekken willen misschien wel een bezoek brengen aan de befaamde Stroopstokerij van Vrolingen waar al 5 generaties lang stroop gestookt wordt met Haspengouwse appelen en peren. Een niet te missen dorpszicht is dat van de deelgemeente Ulbeek, met onder meer de voormalige brouwerij Hayen, de Sint-Rochuskerk en enkele kleine, oude huisjes rond een grasplein. Een fraai voorbeeld van industrieel erfgoed uit de 18de eeuw kan je bewonderen in de Wellenmolen. De Kapel van Oetersloven trekt al eeuwenlang veel bezoekers, ook als is er nu geen kluizenaar meer. Andere interessante aspecten van de gemeente zijn het natuurgebied Broekbeemd, de mooi gelegen Sint-Hubertuskerk van Herten, diverse indrukwekkende vierkantshoeves en de Sint-Jan-de-Doperkerk waarvan de oorsprong teruggaat tot de 12de eeuw.
Copyright foto's: Toerisme Haspengouw