Over tuinen en parken
De tuin is een levend en teer erfgoed, de uitdrukking van ervaring en kunst. Elke tijd heeft zijn eigen stijl. In de Middeleeuwen wordt de ontginning van de moerassen rond de abdijen met christelijke symboliek omgeven. Tijdens de Renaissance krijgen de tuinen en terrassen een hoog decoratief gehalte, dat het belang van de kastelen als politieke en artistieke centra benadrukt. In de 17de eeuw wordt de tuinier van Lodewijk XIV, Le Nôtre, het voorbeeld voor heel Europa: hij ontwerpt tuinen met regelmatige vormen, waar de perken en lanen een strakke onderverdeling vormen en de beelden naar Antiek model perfect thuishoren. Aan het einde van de 18de eeuw, in de tijd van Rousseau en het ideaal van een natuurlijke levenstijl, zorgen de Engelse en Chinese invloeden voor een opleving van het "landelijke", dat soms kunstmatig pittoresk aandoet.
Van Middeleeuwen tot RenaissanceDe middeleeuwse tuin heeft het tweeledige doel van nuttige tuin en plaats voor religieuze meditatie, en combineert de teelt van fruit, groenten en geneeskrachtige planten met godsdienstige symbolen zoals labyrinten, paradijselijke plantentuinen, bloemen die zijn opgedragen aan de Maagd ...
Het is een beschutte en afgezonderde plaats waar het schone en het nuttige prachtig samengaan. Tijdens de Renaissance (15de en 16de eeuw) ondergaan de Franse kastelen en tuinen de Italiaanse invloed. De verdedigende wallen worden vervangen door lanen met bomen (meestal iepen) die tot wandelen uitnodigen.
De tuin wordt groter en in dit type park zijn de lanen en perken aangepast aan de architectuur van de renaissancekastelen, met afgestemde terrassen en vijvers en reeds de speciale aandacht voor perspectief en geometrie die later het hoofdkenmerk van de Franse tuinen zal zijn. In de laatste plaats worden de stichtelijke en religieuze beelden vervangen door mythische figuren uit de Oudheid.
Een voorbeeld hiervan is het kasteel van
Ambleville.
De Franse tuinenIn Ile-de-France zijn de eerste Franse tuinen tot stand gekomen en kunnen nog steeds de mooiste voorbeelden van deze parken worden bewonderd. Deze typische tuinstijl is in de 17de eeuw door André Le Nôtre ontwikkeld met als doel de rebelse en wanordelijke natuur aan de wetten van de menselijke geest te onderwerpen.
De tuin moet plotseling aan strikte regels van geometrie, ordening en maat voldoen, met strakke terrassen, rechte lanen en borders, fonteinen en beelden die haast wetenschappelijk worden geplaatst, geordende buxuspatronen, doolhoven, perken en boomgroepen, waarbij tuin en kasteel naadloos op elkaar moeten aansluiten.
Water speelt een essentiële rol in dit type tuin, met harde en klaterende stralen of vijvers waarin de hemel en planten worden weerspiegeld. Le Nôtre staat aan de oorsprong van talrijke tuinen in Ile-de-France.
De tuin van Vaux-le-Vicomte, met Fouquet als opdrachtgever, was zijn eerste creatie en de tuinen van Versailles zijn meesterwerk. Ook de parken van Sceaux, Saint-Cloud, Dampierre en Fontainebleau zijn door de tuinier van de Zonnekoning aangelegd of opnieuw ingericht. De kunst van Le Nôtre heeft de inrichting van talrijke andere tuinen in de streek beïnvloed, zoals Thoiry, Courances of Saint-Jean-de-Beauregard.
De Franse tuinen worden in de 18de en 19de eeuw door de parken in Engelse stijl overschaduwd, maar komen weer in zwang aan het begin van de 20ste eeuw dankzij tuinarchitecten als Henri en Achille Duchêne, die de parken van Champs en Breteuil opnieuw inrichten volgens de principes van Le Nôtre en een nieuwe Frans tuin aanleggen in Marais.
Voorbeelden hiervan zijn:
De Romantische parken
In de 19de eeuw ondergaat heel Europa de invloed van de romantiek, die in alle artistieke uitingen voelbaar is, inclusief de architectuur en tuininrichting. Deze nieuwe mode staat aan de oorsprong van een ander type tuin: de romantische parken.
In tegenstelling tot de Franse tuin wordt in de romantische tuin aansluiting met de oorspronkelijke natuur gezocht door middel van een ongedwongen en wetteloze benadering, ver van elk spoor van de beschaving. De geometrische patronen en rechte lanen worden verlaten. Men probeert échter dan de natuur te zijn en tuinen aan te leggen voor de solitaire of verliefde wandelaar, in parken waar de mens onopgemerkt met de plantenwereld kan versmelten.
Water is nog steeds heel nadrukkelijk aanwezig, maar eerder in de vorm van rivieren met bruggetjes, vijvers of watervallen. De gazons zijn uitgestrekt, vaak heuvelachtig en hebben afgeronde randen. Aan het einde van de 18de eeuw is de romantische invloed reeds voelbaar in sommige parken van Ile-de-France. Marie-Antoinette laat de tuinen van het Petit Trianon (Versailles) en Trocadéro in Saint-Cloud aanleggen volgens de romantische opvattingen.
Tijdens het Keizerrijk wordt deze invloed naar de meeste tuinen uitgebreid. De Franse tuinen worden soms zelfs geruimd om plaats te maken voor dit nieuwe type landschap. Napoleon I laat bijvoorbeeld een gedeelte van de tuinen van Fontainebleau (tuin van Diane en Engelse tuin) veranderen.
Voorbeelden hiervan zijn:
Kaart Ile-de-France
Copyright Foto: CRT/P. Lemaitre