Waddeneilanden
De geschiedenis van de mens in Friesland tijdens de voorbije duizend jaren werd vooral gekenmerkt door de strijd tegen het water. Vandaag is dat water een van de belangrijkste toeristische troeven van de provincie. We doen eerst de Waddeneilanden aan en vervolgens de steden langs het Friese kustgebied. Daar liggen diverse steden, elk met hun eigen kenmerken. Van zuid naar noord zijn dat: Stavoren, dat veel pleziervaartuigen aantrekt, Hindeloopen met zijn schilderachtige stadskern, Workum dat fier is op Jopie Huisman, Makkum met zijn tinglazuur aardewerk en vogelrijkdom, Harlingen, dat de allure heeft van een zeehaven, en Franeker dat in de eerste plaats doet denken aan het “Eise Eisinga Planetarium”.
Onder de Waddeneilanden voor de Friese kust trekken Vlieland, Texel en Terschelling de meeste aandacht, maar wie het liever nog iets rustiger heeft laat zich overzetten naar Ameland of Schiermonnikoog. Op het autoluwe Vlieland doe je allicht het enige dorp Oost-Vlieland aan met zijn herinneringen aan de tijd van toen, zijn musea en zijn hedendaagse winkels en terrasjes. Daarnaast kan je er ook genieten van uitgestrekte duinen (1200 ha), stranden, bossen en de grote zandvlakte. De grootste plaats op de Waddeneilanden is Ten Burg, dat op het eiland Texel ligt. Vanuit dit aangename stadje kun je het ganse eiland verkennen. Even erbuiten ligt bijvoorbeeld de “Hoge Berg”, waar het prettig wandelen is. Zowel in Den Burg als in Den Hoorn vind je een eeuwenoude Hervormde Kerk. De Koog is hét verblijfscentrum op Texel, met alles wat daarbij hoort aan horeca en ontspanningsmogelijkheden.
Terschelling, het grootste van de Waddeneilanden, biedt de bezoeker diverse bezienswaardigheden, zowel in dorpen als in de omringende natuur. Het kerkje van Hoorn, het oudste gebouw van het eiland, imponeert met haar eenvoudige Romaanse stijl. In het landbouwmuseum “Het Hooivak” kan je zien hoe de boeren zich aanpasten aan de typische eilandomstandigheden. Veenbessen (cranberries) zijn het best gekende lokale product; ze worden onder meer verwerkt tot fruitsap, limonadesiroop, thee, compote en zelfs azijn. Natuurreservaat “Boschplaat” is een woest en eerder leeg gebied waar de natuurelementen hun invloed ten volle laten gelden.
Ameland, op slechts 8 km van de Friese kust, gaat prat op zijn zogenaamde “Commandeurswoningen”, gebouwd door rijke koopvaardijkapiteins tijdens de gouden eeuw van Ameland. In de vier dorpen van het eiland is er nog behoorlijk wat aandacht voor landbouw. De combinatie van wat zee en landbouw kan bieden valt te bekijken in het “Landbouw-juttersmuseum Swartwoude”. Op dezelfde site vind je informatie over andere interessante musea zoals het “Sorgdrager Museum” (het leven in een commandeurswoning) en het “Reddingsmuseum”. In Nes, het grootste dorp, vindt de hedendaagse toerist alle gewenste voorzieningen en bovendien het leerrijke “Natuurcentrum”. Op de dorpskern en de Banckspolder na is het ganse eiland Schiermonnikoog een Nationaal Park met een eigen Natuurcentrum en mogelijkheden voor bezoek per huifkar, met de Balgexpress of met de boot. Onderweg maak je kennis met een rijke verscheidenheid aan landschappen en natuurlijke duinvorming. Via een wandelpad kan je beide vuurtorens van het eiland bereiken.
Het havenstadje Stavoren lag aanvankelijk vlak bij de zee, maar nadat het overspoeld werd in 1421 werd het stadje verder landinwaarts heropgebouwd. Nog meer onheil kwam er toen er zich een zandbank vormde voor de haven, een feit dat verhaald wordt in de legende van “het vrouwtje van Stavoren”. Vandaag zijn het vooral plezierboten die zorgen voor watergebonden activiteit. Het wat zuiders aandoende uitzicht van sommige huizen in de havenbuurt geeft het plaatsje een apart cachet. Twijfelloos is Hindeloopen een van de meest schilderachtige Friese steden. Wandel eens door de smalle straatjes en bewonder de fraaie commandeurshuizen, de kanalen, de houten bruggetjes en het houten gedeelte van de toren van de Grote Kerk. Zeker niet te missen is het “Eerste Friese Schaatsmuseum” waar zich ’s werelds grootste verzameling van schaatsen bevindt, maar waar je ook kan kennismaken met het schaatsenmakersambacht.
In het historische stadje Workum kan je langslopen in Frieslands’ meest bezochte museum, het “Jopie Huisman Museum”. De in het jaar 2000 overleden Jopie Huisman was zowel lompenkoopman als kunstschilder, naast portretten tekende en schilderde hij ook lompen. Tijdens je wandeling door het stadje maak je kennis met de “Sint-Gertrudiskerk” (deels uit de 15de en 16de eeuw) met haar onvoltooide toren en met het historische stadhuis. Onderweg naar Makkum kom je voorbij de “waarden”, zandplaten die het grootste gedeelte van het jaar droog liggen. In de broed- en trekseizoenen kan je hier eindeloos veel vogels bewonderen. Naar Makkum trek je ook om de “Koninklijke Tichelaar Makkum” te bezoeken, de enige fabriek van tinglazuur aardewerk in Nederland. Op weekdagen zijn er rondleidingen en kan je terecht in de fabriekswinkel. Harlingen is in eerste instantie gekend als de haven vanwaar je met de boot naar Vlieland en Terschelling kan; het stadje heeft dan ook wat van de allure van een zeehaven, met een heuse wandeldijk met zicht op de zee. In het museum “Hannemahuis” maak je kennis met de geschiedenis van de zeevaart zoals Harlingen die meemaakte. Net als elders in Friesland zijn er mogelijkheden te over voor fietsers en wandelaars. Even zuidelijker ligt het “Hegewiersterfjild”, een natuurgebied dat onder meer weidevogels en steltlopers aantrekt.
In de voorbije eeuwen speelde Franeker niet alleen een belangrijke economische rol (graanhandel), daarnaast was het stadje ook wetenschappelijk van belang omwille van de in 1585 gestichte universiteit. Vandaag zijn daarvan nog flink wat mooie gevels te bewonderen. Uit de 18de eeuw dateert het “Eise Eisinga Planetarium", met daarin een mechanisch aangedreven schaalmodel van ons zonnestelsel zoals het in die tijd bekend was. Het is het oudste nog werkende planetarium in de wereld. Verder kan je hier ook een grote collectie oude astronomische instrumenten bewonderen.
Foto: © Sander Keijzer/istockphoto.com